A
- Aktywa
- Wszystko, co ma wartość ekonomiczną i znajduje się w posiadaniu lub pod kontrolą przedsiębiorstwa — środki pieniężne, należności, zapasy, wyposażenie, własność intelektualna. Aktywa widnieją po lewej stronie bilansu.
- Amortyzacja środków trwałych
- Systematyczne rozłożenie kosztu rzeczowego składnika aktywów trwałych (maszyny, pojazdu, budynku) na okres jego użytkowania. Zmniejsza wynik księgowy bez wpływu na stan gotówki.
- Amortyzacja wartości niematerialnych i prawnych
- Rozłożenie kosztu składnika wartości niematerialnych i prawnych (licencja na oprogramowanie, patent, wartość firmy) na okres jego użytkowania. Odpowiednik amortyzacji środków trwałych stosowany do aktywów niematerialnych.
- Audyt
- Niezależne badanie sprawozdania finansowego przeprowadzane przez stronę trzecią (zwykle biegłego rewidenta), które ma potwierdzić, czy rzetelnie i jasno przedstawia sytuację finansową przedsiębiorstwa.
B
- Bilans
- Zdjęcie sytuacji finansowej na dany dzień, pokazujące, co firma posiada (aktywa), co jest winna (pasywa) oraz udział właścicieli (kapitał własny). Aktywa zawsze równają się sumie pasywów i kapitału własnego.
D
- Dywidenda
- Część zysku wypłacana wspólnikom lub akcjonariuszom, zwykle proporcjonalnie do posiadanych udziałów. Wypłacana z zysku po opodatkowaniu; decyzję zatwierdza zgromadzenie wspólników lub akcjonariuszy.
E
- EBITDA
- Zysk przed odliczeniem odsetek, podatków, amortyzacji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych (Earnings Before Interest, Taxes, Depreciation and Amortisation). Powszechnie stosowany wskaźnik zdolności generowania gotówki z działalności operacyjnej, wykorzystywany m.in. w wycenach przedsiębiorstw.
- Efektywna stopa podatkowa
- Rzeczywisty procent podatku zapłaconego od całkowitego dochodu, po uwzględnieniu wszystkich odliczeń i ulg. Zwykle niższa niż nominalna stawka podatkowa.
F
- Faktura
- Dokument wystawiany przez sprzedawcę nabywcy z żądaniem zapłaty za towary lub usługi. Musi identyfikować obie strony, opisywać przedmiot transakcji oraz wskazywać kwotę i termin płatności.
K
- Kapitał obrotowy
- Aktywa obrotowe pomniejszone o zobowiązania krótkoterminowe. Mierzy krótkoterminową kondycję finansową przedsiębiorstwa. Dodatni kapitał obrotowy oznacza zdolność do pokrycia bieżących zobowiązań.
- Kapitał własny
- Udział właścicieli w przedsiębiorstwie po odjęciu wszystkich zobowiązań od aktywów ogółem. Obejmuje kapitał zakładowy, kapitał zapasowy oraz zyski zatrzymane.
- Koszt własny sprzedaży (KWS)
- Bezpośrednie koszty wytworzenia lub nabycia towarów sprzedawanych przez przedsiębiorstwo — materiały, robocizna bezpośrednia, koszty wydziałowe produkcji. Zysk brutto = przychody − koszt własny sprzedaży.
- Koszty ogólnego zarządu
- Koszty pośrednie niezwiązane bezpośrednio z konkretną produkcją czy sprzedażą — wynagrodzenia zarządu, ubezpieczenia, utrzymanie biura. Muszą zostać pokryte w cenie sprzedawanych produktów lub usług.
- Koszty operacyjne (OpEx)
- Bieżące koszty prowadzenia działalności niezwiązane bezpośrednio z produkcją konkretnych towarów — czynsz, wynagrodzenia, media, marketing. Ujmowane jako koszty okresu, w którym zostały poniesione.
- Księga główna
- Główny rejestr wszystkich operacji finansowych przedsiębiorstwa, uporządkowany według kont. Stanowi podstawę do sporządzenia bilansu i rachunku zysków i strat.
M
- Marża zysku
- Zysk wyrażony jako procent przychodów. Marża brutto mierzy efektywność sprzedaży; marża netto — ogólną rentowność. Im wyższa marża, tym lepiej, choć normy różnią się znacząco w zależności od branży.
N
- Nakłady inwestycyjne (CapEx)
- Wydatki na aktywa długoterminowe — budynki, maszyny, pojazdy, oprogramowanie. W przeciwieństwie do kosztów operacyjnych, CapEx jest ujmowany w aktywach i amortyzowany w czasie.
- Należności
- Pieniądze, które klienci są winni przedsiębiorstwu za dostarczone już towary lub usługi, jeszcze nieopłacone. Ujmowane w bilansie jako aktywa obrotowe.
- Nota kredytowa (faktura korygująca)
- Dokument wystawiany przez sprzedawcę w celu zmniejszenia kwoty należnej od klienta — zwykle w związku ze zwrotem towaru, błędem w cenie lub rabatem przyznanym po wystawieniu faktury pierwotnej.
P
- Płynność finansowa
- Zdolność do terminowego regulowania krótkoterminowych zobowiązań poprzez szybką zamianę aktywów na gotówkę. Wysoka płynność oznacza niskie ryzyko niewypłacalności.
- Próg rentowności
- Wolumen sprzedaży, przy którym przychody całkowite dokładnie pokrywają koszty całkowite — zysk zerowy, strata zerowa. Próg rentowności = koszty stałe ÷ (cena jednostkowa − jednostkowy koszt zmienny).
- Przedpłata (zaliczka)
- Płatność dokonana przed otrzymaniem towaru lub wykonaniem usługi. Ujmowana jako aktywa obrotowe do momentu realizacji świadczenia, kiedy zostaje ujęta jako koszt.
- Przepływy pieniężne (cash flow)
- Ruch środków pieniężnych do i z przedsiębiorstwa w danym okresie. Dzielone na operacyjne (bieżąca działalność), inwestycyjne (aktywa) oraz finansowe (kredyty/kapitał). Rentowna firma może upaść z powodu braku płynności.
- Przychody ze sprzedaży
- Łączna kwota uzyskana ze sprzedaży towarów lub usług przed jakimikolwiek odliczeniami. Górna pozycja rachunku zysków i strat. Nie należy mylić z zyskiem.
R
- Rachunek zysków i strat (RZiS)
- Sprawozdanie finansowe przedstawiające przychody, koszty oraz wynik (zysk lub stratę) za dany okres. W odróżnieniu od bilansu, który jest zdjęciem sytuacji na jeden dzień, RZiS obejmuje okres czasu.
- Rachunkowość memoriałowa
- Metoda księgowa, w której przychody ujmuje się w momencie ich osiągnięcia, a koszty w momencie ich poniesienia, niezależnie od faktycznego przepływu gotówki. Przeciwieństwo rachunkowości kasowej.
- Rok obrotowy
- 12-miesięczny okres rozliczeniowy stosowany do sprawozdawczości finansowej i podatkowej. Nie musi pokrywać się z rokiem kalendarzowym.
S
- Saldo Wn/Ma (debetowe/kredytowe)
- W księgowości opartej na podwójnym zapisie saldo konta może być debetowe (strona Wn) lub kredytowe (strona Ma), w zależności od rodzaju konta i zaksięgowanych operacji.
Ś
- Środki trwałe
- Długoterminowe rzeczowe składniki aktywów wykorzystywane w działalności przedsiębiorstwa, nieprzeznaczone do sprzedaży — nieruchomości, maszyny i urządzenia. Wykazywane według kosztu nabycia pomniejszonego o dotychczasowe umorzenie.
U
- Uzgodnienie bankowe (rekoncyliacja)
- Proces porównywania zapisów księgowych z wyciągiem bankowym w celu wykrycia i wyjaśnienia rozbieżności. Zwykle przeprowadzane co miesiąc.
V
- VAT (podatek od towarów i usług)
- Podatek konsumpcyjny naliczany na każdym etapie łańcucha produkcji i dystrybucji. Przedsiębiorstwa pobierają VAT od klientów i odprowadzają go do urzędu skarbowego po odliczeniu VAT naliczonego przy zakupach. Stawka podstawowa różni się w zależności od kraju (Polska 23%, Litwa 21%, Niemcy 19%).
W
- Wynik finansowy (zysk/strata netto za okres)
- Różnica między przychodami a wszystkimi kosztami danego okresu. Wynik dodatni oznacza zysk, ujemny — stratę.
Z
- Zasada podwójnego zapisu
- Podstawa nowoczesnej rachunkowości: każda operacja gospodarcza wpływa na co najmniej dwa konta — zapis Wn na jednym i zapis Ma na drugim — dzięki czemu równanie bilansowe zawsze pozostaje w równowadze.
- Zobowiązania
- Zobowiązanie finansowe przedsiębiorstwa wobec podmiotów trzecich — kredyty bankowe, zobowiązania wobec dostawców, należny podatek, przychody przyszłych okresów. Zobowiązania krótkoterminowe są wymagalne w ciągu 12 miesięcy, długoterminowe — później.
- Zobowiązania handlowe
- Pieniądze, które przedsiębiorstwo jest winne dostawcom za otrzymane już towary lub usługi, jeszcze nieopłacone. Ujmowane w bilansie jako zobowiązania krótkoterminowe.
- Zysk brutto
- Przychody pomniejszone o koszt własny sprzedaży. Mierzy efektywność produkcji lub sprzedaży, zanim uwzględni się koszty ogólnego zarządu, odsetki i podatki.
- Zysk netto
- Przychody pomniejszone o wszystkie koszty: koszt własny sprzedaży, koszty operacyjne, odsetki i podatki. Wynik ostateczny. Marża netto = zysk netto ÷ przychody × 100.
- Zyski zatrzymane
- Skumulowane zyski, które nie zostały wypłacone jako dywidendy i pozostają w przedsiębiorstwie na reinwestycje lub jako zabezpieczenie przyszłych strat. Stanowią część kapitału własnego.